Tuğba EKŞİ

      Türkiye’de çağdaş sanat, birden bire başlamamış bunu hazırlayan evreleri olmuştur. 1795 yılında kurulan Mühendishane-i Berri Hümayun’un yanı sıra batıda gelişen resim anlayışından etkilenerek, kendi sanatçılarımızı Paris’e sanat eğitimine göndermemizle oluşan bir sanat ortamıdır 19. yy. 

      Bu dönemin sanatsever ve yenilikçi padişahları askeri okullardan çıkan ilk ressamlarımızı desteklemiş olup, bu kuşağın daha atak bir çıkış yapmasına zemin hazırlamıştır. Ayrıca padişahların yabancı sanatçıları da saraya kabul ederek resimlerini satın aldıkları yahut sipariş verdikleri bilinmektedir. 1845 yılında Çırağan Saray’ında Avusturyalı bir ressamın şehir manzaralarından oluşan sergisi Türkiye açısından ilgi çekici bir olaydır. Çünkü bu dönem de resim sanatı hem çok zor hem de çok nankördür. Memleketimizde küfür ile aynı sayılan resim sanatında, ressam kafir, resim ise küfür sayılmaktaydı. Öyle ki pek çok kişi kibrit kutularındaki resimlerin bile gözlerini oyup, kafalarını koparmadıkça ceplerinde taşımadıkları bilinmektedir. Böylesi bir bakış açısına sahip, yeniliklerden kaçınan bir toplumun içinde resim sanatının barınması ve yer etmesi kolay olmamıştır. Resim sanatının bugün bu şekilde var olmasındaki en büyük pay bu dönemin sanatçılarınındır. 

      Bu dönem içersinde başta manzara temasının Türk sanatçılarının elinde, Batı’dakinden oldukça farklı bir boyut ve duyarlılık kazandığı görülmektedir. En yaygın ilgi alanı kuşkusuz ki manzara resimlerinden oluşmaktaydı. Manzara resmindeki gücü yönünden Şeker Ahmet Paşa, giderek büyük bir ilginin odağı olmuş ve önemli bir üslup kişiliği ortaya çıkarmıştır. Aynı yönde manzara resimleriyle dikkat çeken bir başka sanatçı ise, Nazmi Ziya Güran’dır. 

      Nazmi Ziya Güran, tipik bir izlenimci olarak bu dönemdeki tüm ressamlardan ayrılmaktadır. Fatih Sultan Mehmet’in hocası olan Molla Gürani’nin soyundan gelen sanatçı, İstanbul’u tuvaline yansıtarak, her açıdan ele aldığı manzaraları ile adeta İstanbul ressamı olmuştur. 

      Eski İstanbul’da Kavşak, Boğaziçi Küçüksu’dan, Adada Çamlar, İstanbul Limanı, Boğaziçi, Rumeli Hisarı, Kumkapı, Boğaziçi’nde Sabah, Boğaz’da Yelkenler, Maçka Sırtları resimlerinde ve daha pek çok eserlerinde olduğu gibi kendini manzaraya adayan sanatçı için, tabiat ve manzara onu hayat karşısında heyecana getiren tek şeydir. Güneş, güneş, güneş diyen usta her resminde bunu bize etkili bir biçimde vermiştir. 

      Sanatın halk için olduğunu savunan sanatçı, evin duvarındaki bir resmin; bir buzdolabı, bir büfe, bir koltuk kadar işe yaraması gerektiğini savunmuştur. Anlaşılmazlık olarak gördüğü, modernliğe ve Avrupalıları taklit etmeye karşı duran sanatçı, kendine özgü, kendimize özgü olmamız gerektiğini her defasında söyleyerek kendi resmimizi oluşturmamız yolunda belki de ilk adımları atmıştır. 

      Osmanlı cemiyeti henüz kendi mistik dünyasının kabuğunu kırmış değildi. Batı’da resim sanatının geçmişi yüzyılları bulmaktaydı oysa biz, bu tarihlerde yarım yüzyılı bulan anlayışımız ile daha tabiata bakmasını daha yeni öğreniyorduk. Buna rağmen özgün eserler vererek sanatı köklendirdiğimizi söylemek yanlış bir tabir olmayacaktır. Unutmamalı ki, muhit sanatkarlar çıkarmaya başlamadan evvel, sanatkarlar, sanatkar çıkaran muhiti yapmışlardır. 

                                                                                                  Tuğba EKŞİ

                                                                                        Sanat Tarihi Araştırmacısı